Rezonancat

Lëkundja:

Për të bërë të mundur një lëvizje lëkundëse, ajo duhet të shtyhet në çdo kalim, ose një herë në çdo dy apo tre kalime. Që lëkundja të ruhet, ajo duhet të shtyhet çdo herë në të njëjtin pozicion dhe shtytja duhet të jetë në rezonancë me lëkundjen. Perioda e shtytjeve (koha midis dy shtytjeve) duhet të jetë e barabartë me periodën e lëkundjes (kohëzgjatja e një lëkundjeje të plotë), ose të jetë dyfish (ose trefish…) i saj.

Planetët:

Kur planetët orbitojnë rreth një ylli (ose satelitët rreth një planeti), ka rezonancë kur ekziston një raport përpjesëtueshmërie midis parametrave orbitalë.

Më të thjeshtat janë rezonancat midis periodave orbitale.

Rezonanca 2:1
Dy trupat ndodhen në rezonancë 2:1. Trupi i brendshëm përfundon një orbitë për një vit, ndërsa trupi i jashtëm për dy vite. Ata takohen gjithmonë në të njëjtin vend dhe çrregullimet akumulohen me kalimin e kohës.
(LAOG/H. Beust)

Ekzistojnë rezonanca të rendit n:m, ku n dhe m janë numra të plotë, nëse një planet kryhen n rrotullime ndërkohë që tjetri kryhen m të tilla. Gjithashtu, mund të ketë rezonanca midis lëvizjes rrotulluese të një trupi rreth boshtit të vet dhe lëvizjes së tij rreth një trupi tjetër.

Kur orbitat janë ekscentrike (eliptike) dhe/ose të pjerrëta, mund të përfshihen komponente shtesë të shpejtësisë orbitale. Çrregullimet e ndërsjella midis planetëve ndikojnë në ndryshimin e planeve orbitale — një fenomen i njohur si precesion, që përshkruan lëvizjen graduale të boshtit të orbitës. Shkallët e precesionit të dy trupave mund të hyjnë në rezonancë me njëra-tjetrën. Gjithashtu, shkalla e precesionit të një trupi mund të hyjë në rezonancë me shkallën e rrotullimit të një trupi tjetër...

Gravitacioni është një ligj jashtëzakonisht i thjeshtë që sjell fenomene mjaft komplekse.

Rezonancat gjenden kudo në Sistemin Diellor:

Lëvizja rrotulluese e Hënës është në rezonancë 1:1 me lëvizjen e saj orbitale. Koha që i nevojitet për të kryer një rrotullim rreth boshtit të vet është e barabartë me kohën që i duhet për të kryer një orbitë të plotë rreth Tokës. Kjo është arsyeja pse, nga Toka, ne shohim gjithmonë të njëjtën faqe të saj.

Lëvizja rrotulluese e Mërkurit është në rezonancë 3:2 me lëvizjen e tij orbitale. Planeti kryen 3 rrotullime rreth boshtit të vet gjatë 2 orbitave të plota rreth Diellit.

Neptuni dhe Plutoni janë në rezonancë 3:2. Neptuni përfundon tre orbita rreth Diellit, ndërsa Plutoni përfundon dy. Frekuenca këndore e Neptunit, $n_N$, është më e madhe se frekuenca këndore e Plutonit, $n_P$. Lidhja midis tyre mund të shprehet si: $2 \times n_N = 3 \times n_P$.

Në unazat e Saturnit ekzistojnë pa fund rezonanca midis satelitëve, ose midis satelitëve dhe unazave.

Cilat janë rolet e rezonancës?

Rezultatet e rezonancës janë shumë të ndryshme:

  • Prej kohësh dihet se në brezin e asteroideve ekzistojnë boshllëqe, pra zona pa objekte. Këto boshllëqe përputhen me rezonancat orbitale me Jupiterin. Roli i rezonancave me Jupiterin ka qenë të dëbojnë objektet që hyjnë në këto zona.
  • Vendndodhja e rezonancës 3:2 me Neptunin ka një rol të kundërt. Në këtë zonë janë grumbulluar shumë trupa të vegjël, përfshirë Plutonin. Kjo rezonancë përfaqëson një zonë stabiliteti.
  • Rezonanca ndërmjet periodës orbitale dhe periodës së rrotullimit të Hënës stabilizon rrotullimin e saj sinkron me Tokën. Ky konfigurim parandalon fërkimin e brendshëm në Hënë të shkaktuar nga forcat baticore të Tokës, kur ajo rrotullohej më shpejt. Ky fërkim e ngadalësoi Hënën deri sa arriti në këtë pozicion ekuilibri. Ky është një mekanizëm jashtëzakonisht efektiv: në Sistemin Diellor, të gjithë satelitët që janë afër planetit të tyre kanë rrotullim sinkron.
  • Në unazat e Saturnit, një numër i madh strukturash: skaje të mprehta, valëzime, valë dendësie, krijohen nga rezonanca me satelitët.
Valët në unazat e Saturnit
Rezonanca ndërmjet orbitave të grimcave dhe satelitëve të vegjël krijon valë dendësie ose valëzime vertikale (në pjesën e poshtme djathtas).
(NASA/Cassini)

(VIJON: Qendra e gravitetit)